Święta, jedzenie i tycie – kilka faktów, zanim zaczniemy się martwić!

Zanim zaczniemy się martwić…

Jeszcze kilka dni i Święta. Koniec roku to naturalny czas podsumowań — chwila, w której można się zatrzymać i spojrzeć wstecz na ostatnie dwanaście miesięcy, a jednocześnie wyznaczyć kurs na kolejny rok. Dla mnie świąteczna przerwa to zwykle czas refleksji i porządkowania myśli. Dlatego dzisiejszy wpis jest ostatnim w 2025 roku. Po krótkiej przerwie wrócę do Was w połowie stycznia.

Przed nami dni spędzane w atmosferze radości i bliskości z rodziną. Jednocześnie dla wielu osób to również okres lekkiego napięcia związanego z jedzeniem. Tradycja dwunastu potraw i wspólnego biesiadowania potrafi budzić obawy, a zdanie „znowu przytyłem po świętach” stało się niemal corocznym rytuałem.

Warto więc zatrzymać się na chwilę i spojrzeć na ten temat spokojnie. Tycie nie jest efektem jednego posiłku ani kilku dni jedzenia inaczej niż zwykle. W tym wpisie chciałbym przyjrzeć się temu, co naprawdę dzieje się w naszym organizmie w okresie świątecznym i odpowiedzieć na pytanie, czy faktycznie jest się czym martwić.

Czym naprawdę jest tycie?

Tycie najczęściej rozumiemy jako wzrost masy ciała na naszej wadze w łazience. W praktyce chodzi o coś innego. Realne tycie oznacza przyrost tkanki tłuszczowej, a ten proces zachodzi stopniowo i wymaga czasu. Nie jest efektem jednego posiłku, kilku obfitszych dni ani nawet pojedynczego tygodnia spędzonego poza rutyną.

To, co często obserwujemy na wadze po świętach, to w dużej mierze chwilowe wahania masy ciała. Większa ilość węglowodanów, soli, alkoholu czy zmiana rytmu dnia prowadzą do zatrzymania wody w organizmie i zwiększenia zapasów glikogenu w mięśniach. Każdy gram glikogenu wiąże ze sobą wodę, co może szybko przełożyć się na wyższy wynik na wadze – niekoniecznie realnych zmian w ilości tkanki tłuszczowej.

Warto jednak zachować zdrowy realizm. Jeśli przez kilka-kilkanaście dni jemy wyraźnie ponad swoje potrzeby, pijemy alkohol i jednocześnie ograniczamy aktywność niemal do zera, organizm nie pozostaje na to obojętny. W takiej sytuacji część nadwyżki energetycznej może faktycznie zostać odłożona w postaci tkanki tłuszczowej.

Różnica polega na skali i czasie. Nie mówimy tu o zmianach zachodzących po jednym świątecznym posiłku, ale o sumie codziennych wyborów powtarzanych dzień po dniu. To właśnie dłuższy okres nadwyżki energetycznej, a nie sam fakt świętowania, ma realne znaczenie dla składu ciała.

Dlaczego po świętach waga trochę „oszukuje”?

Pierwszy pomiar masy ciała po świętach bywa dla wielu osób sporym zaskoczeniem. Waga pokazuje więcej, ubrania wydają się ciaśniejsze, a w głowie szybko pojawia się myśl, że „wszystko poszło na marne”. W rzeczywistości taki wynik bardzo rzadko oznacza przyrost samej tkanki tłuszczowej.

W okresie świątecznym zmienia się kilka kluczowych czynników: jemy więcej węglowodanów, spożywamy więcej soli, częściej sięgamy po alkohol i śpimy mniej regularnie. Wszystko to sprzyja zatrzymywaniu wody w organizmie. Dodatkowo uzupełnione zapasy glikogenu w mięśniach wiążą wodę, co może przełożyć się na wzrost masy ciała nawet o kilka kilogramów - bez większych zmian w składzie ciała.

Do tego dochodzi jeszcze jeden prosty, ale istotny fakt: treści jelitowe również mają swoją masę. Większa objętość jedzenia, inny rozkład posiłków i wolniejsze tempo trawienia sprawiają, że część „nadprogramowych” kilogramów to po prostu zawartość przewodu pokarmowego, a nie nowa tkanka tłuszczowa.

Dlatego pojedynczy pomiar wykonany tuż po świętach niewiele mówi o faktycznej formie. Dopiero obserwacja trendu w dłuższym okresie pozwala wyciągać sensowne wnioski i oddzielić chwilowe wahania od realnych zmian.

Święta jako pretekst, a nie przyczyna.

Święta bardzo często stają się wygodnym wytłumaczeniem zmian, które zaczynają się znacznie wcześniej lub trwają dłużej niż kilka dni przy wigilijnym stole. To nie sama kolacja wigilijna ani świąteczne potrawy decydują o zmianach sylwetki, lecz ciąg drobnych modyfikacji codziennych nawyków, które kumulują się w czasie.

W okresie okołoświątecznym zwykle mniej się ruszamy, rzadziej wychodzimy na spacery, treningi odkładamy „na po świętach”, a dni stają się mniej regularne. Do tego dochodzi częstsze sięganie po alkohol i przekąski pomiędzy posiłkami. Każdy z tych elementów z osobna może wydawać się nieistotny, ale razem tworzą środowisko sprzyjające nadwyżce energetycznej.

Dlatego problemem nie są święta jako takie, lecz brak powrotu do rutyny po ich zakończeniu. To właśnie ten moment, a nie kilka spokojniejszych dni, najczęściej decyduje o tym, czy chwilowe wahania masy ciała utrwalą się w dłuższej perspektywie.

Skrajności, które robią więcej szkody, niż pożytku!

W okresie świątecznym łatwo wpaść w jedną z dwóch skrajności. Z jednej strony pojawia się podejście „skoro święta, to wszystko wolno”, z drugiej — próba pełnej kontroli i nadrabiania każdego dodatkowego kęsa wyrzutami sumienia lub nadmierną dyscypliną. Oba podejścia prowadzą do niepotrzebnego napięcia i w dłuższej perspektywie utrudniają utrzymanie zdrowej relacji z jedzeniem.

Paradoksalnie to właśnie takie skrajności najczęściej destabilizują formę. Naprzemienne okresy restrykcji i całkowitego odpuszczenia sprzyjają chaotycznym wyborom, a nie spokojnemu zarządzaniu energią i aktywnością. Zamiast tego znacznie lepiej sprawdza się elastyczność i powrót do podstawowych nawyków, bez prób „naprawiania” kilku dni świętowania.

Święta nie wymagają ani resetów, ani rekompensat. To tylko fragment większego procesu, w którym liczy się ciągłość, a nie perfekcja.

Na zakończenie roku

Święta i końcówka roku nie są testem silnej woli ani momentem, który decyduje o naszej formie na kolejne miesiące. To tylko fragment dłuższego procesu, w którym pojedyncze dni mają znacznie mniejsze znaczenie, niż często im przypisujemy. Forma, podobnie jak zdrowie, budowana jest w czasie - przez regularność, a nie przez idealne wybory.

Jeśli w tym okresie pojawi się więcej luzu, mniej treningów czy nieco inne jedzenie, nie jest to porażka ani krok wstecz. Najważniejsze jest to, co wydarzy się później: spokojny powrót do rutyny, bez presji i bez potrzeby nadrabiania czegokolwiek.

Na tym etapie pozwolę sobie na krótką przerwę. Do regularnych wpisów wrócę w drugiej części stycznia. Do tego czasu życzę Wam spokojnych Świąt, dobrego odpoczynku i odrobiny dystansu - także do wagi i liczb. No i oczywiście czekam na kilka słów od Was! Jak podchodzicie do tematu wagi i okresu rozluźnienia?